Od krzyżyka do podpisu elektronicznego Część 1.

Co to w ogóle znaczy podpisać dokument? Napisać swoje pełne imię i nazwisko? A może tylko nazwisko? A co z parafką często zastępującą podpis?

W dawnych czasach ludzie nieumiejący pisać, tak zwani niepiśmienni (ros. неграмотные), zamiast podpisu stawiali krzyżyk lub pozostawiali na dokumencie odcisk palca lub całej dłoni. W języku rosyjskim ten fakt utrwalił się w wyrażenie руку приложить, czyli przyłożyć rękę. Współcześnie też używamy tego określenia, choć jego znaczenie jest nieco inne niż dawniej. Kiedy mówimy, że przykładamy rękę do czegoś, często nie chodzi o fizyczne przyłożenie ręki do jakiegoś przedmiotu, a raczej o przyczynienie się do czegoś, uzyskanie udziału w czymś bądź wywarcie wpływu na coś lub kogoś.

Na dziewiętnastowiecznych i dwudziestowiecznych dokumentach zapisanych po rosyjsku, zwłaszcza tych dotyczących poświadczenia jakiegoś faktu, określenie руку приложить występuje często. Wiele razy widziałam je na starych wypisach z aktów notarialnych, umowach, postanowieniach sądu. Chociaż z czasem analfabetyzm przestał być zjawiskiem powszechnym, a ludzi umiejących pisać i czytać (ros. грамотные) przybyło, to o człowieku podpisującym dokument (ros. подписавшийся) wciąż mówiono, że он руку приложил. Styl kancelaryjny, przede wszystkim kojarzący się z urzędami i sądem, w dość istotny sposób wpływał na język potoczny. Typowy zwrot obowiązkowo pojawiający się na końcu prośby, podania, urzędowego pisma, brzmiał następująco: К сему прошению руку приложил. Zaraz po nim pojawiało się nazwisko osoby wnoszącej prośbę. W ten sposób załatwiano co najmniej trzy sprawy: potwierdzano fakt złożenia podpisu, wskazywano na konkretną osobę, będącą autorem dokumentu, składano właściwy podpis.

W starych księgach metrykalnych można spotkać zwrot рукоприкладство свидетелей. Kiedy po raz pierwszy zobaczyłam to określenie, przyznaję, wpadłam w konsternację. Pierwsze słowo było mi znane, ale w kontekście świadków obecnych podczas chrzcin lub ślubu, zupełnie nie pasowało. Nie bardzo wiedziałam co mogą mieć wspólnego rękoczyny (рукоприкладство) ze świadkami (свидетели). Zaczęłam się zastanawiać. Słowniki wszelkiej maści w żaden sposób nie chciały mi pomóc. Wyniki poszukiwań w sieci były dość mizerne. W pewnej chwili, kiedy po raz enty przeczytałam na głos рукоприкладство свидетелей dotarło do mnie, że to tylko inna forma określenia руку приложить. W jednej chwili wszystko samo się ułożyło, bo świadkowie jak najbardziej mogli „rękę przyłożyć”, czyli złożyć podpis w księdze, poświadczając tym samym fakt udziału w uroczystości lub zdarzeniu.

W kolejnym wpisie postaram się spojrzeć na podpis z perspektywy naszych czasów i mojej pracy jako tłumacza.

2018-04-05T21:23:43+00:00
Tel.: 501-176-173, Email: agnieszka@rosyjskietlumaczenia.pl